EUDR krok po kroku: co musi zrobić firma do 30 grudnia 2026 r.

Kogo dotyczy EUDR

Rozporządzenie obejmuje siedem surowców: bydło, kakao, kawę, palmę olejową, kauczuk, soję i drewno, a także wyroby z nich wymienione z kodami CN w załączniku I, na przykład wołowinę, czekoladę, olej palmowy, opony, meble i papier. Książki, gazety i inne druki usunęło z listy rozporządzenie (UE) 2025/2650, a skóry bydlęce rozporządzenie delegowane (UE) 2026/2102 (od 18 września 2026 r.). Od 30 grudnia 2027 r. dojdą do niej między innymi kawa rozpuszczalna i mydło z oleju palmowego.

To, co musi zrobić firma, zależy od jej roli w łańcuchu dostaw. Jedna firma może mieć różne role przy różnych produktach.

Duzi operatorzy niższego szczebla i duzi handlowcy, czyli firmy spoza grupy MŚP, muszą też zarejestrować się w systemie informacyjnym UE, a gdy mają uzasadnione wątpliwości co do produktu, sprawdzić, czy dostawca przeprowadził należytą staranność. Danych konsumentów, którym firma sprzedaje w sklepie, się nie zapisuje.

Terminy

• 30 grudnia 2026 r.: od tego dnia przepisy stosują operatorzy (poza mikro i małymi, o których niżej) oraz wszyscy operatorzy niższego szczebla i handlowcy, bez względu na wielkość.
• 30 czerwca 2027 r.: termin dla operatorów, którzy są osobami fizycznymi albo mikro lub małymi przedsiębiorstwami i działali jako takie do 31 grudnia 2024 r.
• Wyjątek: drewno i wyroby z drewna objęte wcześniej rozporządzeniem EUTR (UE) nr 995/2010. Mikro i mali operatorzy stosują przy nich EUDR już od 30 grudnia 2026 r.
• 31 grudnia 2020 r.: data odcięcia. Surowiec nie może pochodzić z działki wylesionej po tym dniu, a drewno musi być pozyskane bez degradacji lasu po tym dniu.
• 30 grudnia 2027 r.: od tego dnia EUDR obejmuje nowe pozycje załącznika I, na przykład kawę rozpuszczalną i mydło z oleju palmowego.

Należyta staranność w trzech krokach

1. Zbieranie informacji (art. 9): opis i ilość produktu, a przy drewnie także nazwa zwyczajowa i naukowa gatunku, kraj produkcji, geolokalizacja wszystkich działek, data lub okres produkcji, dane dostawcy i odbiorcy oraz dowody, że produkt nie pochodzi z wylesienia i powstał zgodnie z prawem kraju produkcji.
2. Ocena ryzyka (art. 10): kategoria ryzyka kraju, wyniki sprawdzenia działek, złożoność łańcucha dostaw, ryzyko obejścia przepisów albo pomieszania z produktami nieznanego pochodzenia.
3. Ograniczanie ryzyka (art. 11): dodatkowe informacje i dokumenty, niezależne audyty, wizyty u dostawców, analiza zdjęć satelitarnych. Towar można wprowadzić do obrotu dopiero wtedy, gdy ryzyko jest żadne albo znikome.

Dla produktów, które w całości pochodzą z krajów niskiego ryzyka, obowiązuje uproszczona należyta staranność (art. 13). Informacje, w tym geolokalizację działek, trzeba zebrać, a deklarację złożyć, ale oceny i ograniczania ryzyka nie trzeba przeprowadzać. Warunek: firma sprawdziła, że w łańcuchu dostaw nie ma ryzyka obejścia przepisów ani pomieszania z produktami z innych krajów. Gdy pojawią się informacje o ryzyku, wraca pełna procedura.

Kategorie państw ustala rozporządzenie wykonawcze (UE) 2025/1093. Niskie ryzyko ma 140 państw, w tym wszystkie państwa UE, także Polska. Wysokie ryzyko mają Białoruś, Korea Północna, Mjanma i Rosja, a pozostałe państwa mają ryzyko standardowe.

Deklaracja należytej staranności

Operator składa deklarację (DDS, due diligence statement; w polskim tekście rozporządzenia: oświadczenie o należytej staranności) w systemie informacyjnym UE, który działa w TRACES, przed wprowadzeniem towaru do obrotu albo eksportem. Deklaracja zawiera między innymi kod HS, opis i ilość produktu, kraj produkcji i geolokalizację działek. Po automatycznej kontroli system nadaje jej numer referencyjny. Przy imporcie i eksporcie podaje się go w zgłoszeniu celnym, a operator przekazuje go odbiorcom. Szczegóły opisujemy w poradniku o deklaracji DDS w TRACES.

Mikro lub mały producent pierwotny z kraju niskiego ryzyka, na przykład rolnik albo właściciel lasu w Polsce, który sprzedaje to, co sam wyprodukował, składa zamiast tego jednorazową uproszczoną deklarację. Dostaje identyfikator deklaracji, który przekazuje odbiorcom, a zamiast współrzędnych może podać adres pocztowy działek albo gospodarstwa.

Dokumentacja, kontrole i kary

Operator przechowuje deklaracje i dokumentację należytej staranności przez 5 lat, a operatorzy niższego szczebla i handlowcy dane dostawców, odbiorców i numery referencyjne przez co najmniej 5 lat. W systemie informacyjnym UE są tylko deklaracje: dowody, czyli dokumenty od dostawców, wyniki sprawdzenia działek i ocenę ryzyka, firma przechowuje sama. Kontrole prowadzą właściwe organy państw członkowskich, a przy imporcie i eksporcie także służby celne.

Kary ustalają państwa członkowskie, ale rozporządzenie wymaga, by obejmowały między innymi grzywny, których górna granica wynosi co najmniej 4% rocznego obrotu firmy w UE, konfiskatę towaru i przychodów z niego oraz wykluczenie z zamówień publicznych i finansowania publicznego na maksymalnie 12 miesięcy. Przy poważnych lub powtarzających się naruszeniach dochodzi czasowy zakaz wprowadzania produktów do obrotu i eksportu oraz utrata prawa do uproszczonej należytej staranności.

Lista kroków na najbliższe tygodnie

1. Sprawdź kody CN swoich produktów w załączniku I, w brzmieniu po zmianach z 2026 r.
2. Ustal swoją rolę osobno dla każdego produktu: import, eksport, zakup w UE i przetwarzanie, odsprzedaż.
3. Spisz dostawców i kraje pochodzenia, sprawdź kategorię ryzyka każdego kraju.
4. Poproś dostawców o geolokalizację działek i dokumenty potwierdzające legalną produkcję.
5. Sprawdź, czy na działkach nie było wylesiania po 31 grudnia 2020 r.
6. Załóż konto w systemie informacyjnym UE (TRACES) i ustal, kto w firmie zatwierdza ocenę ryzyka i wysyła deklaracje. Duzi operatorzy niższego szczebla i handlowcy też muszą się zarejestrować.
7. Uzgodnij z agencją celną, jak numer referencyjny deklaracji trafi do zgłoszenia celnego.
8. Przygotuj archiwum dokumentów na 5 lat.

Pytania i odpowiedzi

Czy EUDR dotyczy towaru kupionego w Polsce?

Tak, jeśli to produkt z załącznika I. Firma, która kupuje go w UE i przetwarza, jest operatorem niższego szczebla, a ta, która sprzedaje go dalej bez zmian, handlowcem. Nie składają deklaracji, ale zapisują dostawców i odbiorców i przechowują te dane przez 5 lat. Jeśli dostawca sam wprowadził towar do obrotu, zbierają też numery referencyjne jego deklaracji.

Czy mała firma ma więcej czasu?

Tylko jako operator. Operatorzy, którzy do 31 grudnia 2024 r. działali jako osoby fizyczne albo mikro lub małe przedsiębiorstwa, stosują przepisy od 30 czerwca 2027 r., a przy drewnie objętym wcześniej rozporządzeniem EUTR od 30 grudnia 2026 r. Operatorzy niższego szczebla i handlowcy mają jeden termin: 30 grudnia 2026 r., bez względu na wielkość.

Czy Polska jest krajem niskiego ryzyka?

Tak. Według rozporządzenia wykonawczego (UE) 2025/1093 wszystkie państwa UE mają niską kategorię ryzyka. Dla surowca z Polski wystarczy uproszczona należyta staranność, ale informacje, w tym geolokalizację działek, trzeba zebrać, a deklarację złożyć.

Czy skóry bydlęce nadal podlegają EUDR?

Nie. Rozporządzenie delegowane (UE) 2026/2102 usunęło z załącznika I skóry surowe i garbowane oraz skóry wyprawione z bydła. Zmiana obowiązuje od 18 września 2026 r. Wołowina, żywe bydło i podroby z listy nadal podlegają EUDR.